Historia

Powstanie państwa węgierskiego

Ziemie dzisiejszych Węgier były już zamieszkiwane pod koniec epoki brązu przez Ilirów i Traków. Następnie na tych terenach osiedlali się kolejno Khmerowie, Scytowie, Celtowie. W I wieku p.n.e. Węgry weszły w skład rzymskiego imperium (Panonia). W V wieku tereny te opanowali Hunowie (stąd angielska nazwa Węgier - Hangary), a póĽniej różne plemiona germańskie.

Na przełomie IX i X wieku pojawiło się pasterskie Madziarów. To właśnie ich uważa się za założycieli Węgier (stąd oryginalna nazwa państwa - Magyarország). Byli oni również założycielem pierwszej dynastii Árpadów. Stefan I święty (997-1038) otrzymał od papieża Sylwestra II koronę królewską w 1001 roku, a następnie schrystianizował kraj. Po wygaśnięciu dynastii Árpadów, tron objęli w 1301 roku Andegaweni. W latach 1370-82 miedzy Węgrami a Polską została zawarta unia personalna.

Jagiellonowie na tronie węgierskim

W latach 1370-1382 Węgry pozostawały w unii personalnej z Polską (w czasach panowania Ludwika I Wielkiego). 1437 królem węgierskim został Albrecht Habsburg, 1440 Władysław III Warneńczyk. Po klęsce pod Warną i śmierci króla, rządy jako regent objął Jan Hunyady 1444-1452, a następnie do 1457 Władysław V Pogrobowiec (Habsburg). 1458 królem został Maciej Korwin, po jego śmierci w 1490 Władysław II Jagiellończyk, a następnie jego syn Ludwik II, który w 1526 zginął w bitwie pod Mohaczem.

Na mocy umowy Zygmunta I Starego z Habsburgami z 1515 (wiedeńskie układy i traktaty, 1) tron przeszedł na Ferdynanda Habsburga. W wyniku konfliktu Turcji z Habsburgami w 1541 południowa i centralna część kraju znalazła się pod panowaniem tureckim (również Buda). W XVI i XVII w. Habsburgowie toczyli walki z popieranymi przez Turków książętami Siedmiogrodu. Zwycięstwo Jana III Sobieskiego pod Wiedniem (odsiecz wiedeńska) umożliwiło cesarzowi Leopoldowi I zajęcie Budy w 1686.

Panowanie Habsburgów

Zgodnie z układem wiedeńskim z 1515 roku tron przypadł Ferdynandowi I Habsburgowi. Nie zyskał on jednak poparcia wśród szlachty, która opowiadała się za wojewodą siedmiogrodzkim - Janem Zápolyą, który przyjął zwierzchnictwo tureckie. W wyniku tego konfliktu pomiędzy oboma kandydatami na tron węgierski, wschodnia część kraju przypadła Janowi Zápolyi, a zachodnia, ze stolicą w Pozsóny (dzisiejsza Bratysława) Ferdynandowi I. W roku 1541 Turcy zajęli środkowe Węgry wraz z Budą. W XVI wieku poszerzała się reformacja, a najbardziej przyjął się kalwinizm. W 1678 roku wybuchło największe powstanie antyfeudalne i antyhabsburskie powstanie pod wodzą Thökölyego. Doprowadziło ono do wojny austriacko-tureckiej w 1683 roku. Dzięki zwycięstwu Jana III Sobieskiego pod Wiedniem, cesarz Leopold I zajął w 1686 roku Budę.

W 1688 uznano na sejmie w Pozsóny dziedziczność korony węgierskiej w dynastii Habsburgów. W 1703 roku rządy austriackie wywołały powstanie, któremu przewodził Franciszek II Rakoczy, który dwa lata póĽniej został obwołany księciem Węgier. W 1707 roku sejm węgierski w Ónod ogłosił detronizację Habsburgów. Austria uczestniczyła w wojnie z rewolucyjną Francją, a póĽniej cesarstwem Napoleona I. Doprowadziło to do złagodzenia formy panowania na Węgrzech. Dopiero Franciszek I przywrócił rządy absolutne, co spotkało się z ogromnym niezadowoleniem szlachty. W latach 1848-1849 w Peszcie miała miejsce rewolucja węgierska (Wiosna Ludów na Węgrzech). 14 kwietnia 1849 roku sejm postanowił zdetronizować Habsburgów i ogłosił powstanie niepodległej republiki, na czele której stanął Laos Kossuth. Po interwencji Rosji, która stłumiła rewolucję, Austria zaostrzyła sposób rządzenia na Węgrzech wprowadzając terror. W roku 1867 między Austrią a Węgrami została zawarta ugoda, co doprowadziło do powstania rok póĽniej monarchii - Austro-Węgry. Węgry uzyskały całkowitą niezależność w polityce wewnętrznej.

Węgry jako niepodległe państwo

Po I wojnie światowej i rozpadzie monarchii austro-węgierskiej (abdykacja Karola I Habsburga), 16 listopada 1918 proklamowano Republikę Węgierską. W marcu 1919, w rezultacie załamania się dotychczasowych struktur państwowych, prezydent republiki G. Károlyi oddał władzę komunistom pod przywództwem B. Kuna, powstała Węgierska Republika Rad, która upadła w sierpniu 1919, po wkroczeniu wojsk rumuńskich i czeskich do Budapesztu. 1920 Zgromadzenie Narodowe ogłosiło Węgry monarchią konstytucyjną i obrało regentem admirała M. Horthyego. 4 czerwca 1920 podpisano traktat w Trianon, na mocy którego Węgry utraciły 73% dawnego obszaru na rzecz Rumunii, Jugosławii i Czechosłowacji. Powojenna polityka węgierska starała się doprowadzić do rewizji tego traktatu.

Sojusz z III Rzeszą

Po 1933 Węgry, podczas rządów premierów G. Gömbösa i K. Darányiego, stopniowo uzależniały się od hitlerowskich Niemiec. Dzięki ich poparciu premier B. Imrédy dokonał rewizji traktatu z Trianon - 2 listopada 1938 Węgry otrzymały południową część Słowacji oraz zachodnią część Rusi Podkarpackiej (wiedeńskie arbitraże). W lutym 1939 przystąpiły do paktu antykominternowskiego, w marcu 1939 zajęły resztę Rusi Podkarpackiej, osiągając granicę z Polską. W 1941 wzięły udział w inwazji na ZSRR. Podczas II wojny światowej Węgry nie zgodziły się na przemarsz wojsk niemieckich, przyjęły także uchodĽców z Polski. 1944-1945 zajęte przez Armię Czerwoną.

Reżim komunistyczny i rewolucja węgierska

W listopadzie 1945 roku odbyły się pierwsze powojenne wybory, w których zwyciężyła Niezależna Partia Drobnych Rolników. Powstał rząd Zoltana Tildyego z NPDR. Wicepremierami zostali M. Rákosi - przywódca partii komunistycznej i A. Szakasits - kierujący partią socjaldemokratów. W latach 1946-1953 komuniści, którzy byli kierowani przez Rákosiego, zaprowadzili w kraju reżim wzorowany na stalinizmie. W roku 1949 przyjętą podobną jak w ZSRR konstytucję. Stosowany był terror, który stłumiony został dopiero po śmierci Stalina w 1953 roku. W roku 1955 Węgry przystąpiły do Układu Warszawskiego i zostały przyjęte do ONZ. W wyniku zmian politycznych w ZSRR, w 1956 roku usunięto od władzy Rákosiego. Zastąpił go E. Gerö, który skompromitował komunistów. W taki sposób stracili resztki zaufania publicznego.

W październiku 1956 roku rozpoczęły się masowe demonstracje. Były one wyrazem solidarności z Polską (polski październik), kiedy to do władzy doszedł Władysław Gomułka. 23 paĽdziernika manifestujący zostali zaatakowani przez służby bezpieczeństwa. Spowodowało to wybuch rewolucji węgierskiej 1956. Została ona jednak szybko stłumiona przez wojska radzieckie. Do władzy ponownie doszła partia komunistyczna, która była kierowana przez Jánosa Kádára.

Węgry jako demokratyczne państwo

W latach 60. Węgierska Socjalistyczna Partia Robotnicza (WSPR) podjęła się modyfikacji systemu gospodarczego. Węgierska gospodarka była jednym ze wzorców podjętej w latach 80. przez Michaiła Gorbaczowa tak zwanej pierestrojki. W latach 1987-88 swoja działalność rozpoczęły: Węgierskie Forum Demokratyczne, Związek Młodych Demokratów, Związek Wolnych Demokratów, a reaktywowały się Niezależna Partia Drobnych Rolników i Węgierska Partia Socjaldemokratyczna. Domagały się one zmian w ustroju politycznym i ekonomicznym. W 1989 roku Węgry zostały przekształcone w demokratyczne państwo. W pierwszych demokratycznych wyborach, w 1990 roku, zwyciężyło Węgierskie Forum Demokratyczne. W maju powołano rząd Józsefa Antalla, w którym nie znaleĽli się socjaliści. Cztery lata póĽniej to właśnie oni zdobyli większość głosów (Węgierska Partia Socjalistyczna). Nowym premierem został Gyula Horn. Miejsce w nowym rządzie znaleĽli również liberałowie z Związku Wolnych Demokratów. W 1997 roku rozpoczęto oficjalne rozmowy o przystąpieniu Węgier do NATO. 6 lipca 1998 roku szefem rządu został wybrany przewodniczący węgierskiej centroprawicowej koalicji - Victor Orban. 12 marca 1999 roku Węgry przystąpiły do Paktu Północnoatlantyckiego - NATO. 6 czerwca 2000 roku nowym prezydentem Węgier został wybrany Ferenc Mádl. W kwietniu 2002 roku Péter Medgyessy (Węgierska Partia Socjalistyczna) zwyciężył w wyborach parlamentarnych i został premierem Republiki Węgier, tworząc 27 maja koalicję rządową wspólnie ze Związkiem Wolnych Demokratów. 1 maja 2004 roku Węgry wstąpiły wraz z 10 innymi państawami do Unii Europejskiej.